Chương 19: Mảnh Hồn Viễn Xứ

Bước qua ngạch cửa tre của gian nhà kho, Kim Lý đặt chiếc giỏ mây xuống cạnh chiếc chạn bát thượng vàng hạ cám được chú Năm đóng vội bằng gỗ tạp. Ánh nắng trưa đứng bóng hắt qua những kẽ hở của vách tre đan mắt cáo, rọi thẳng vào những hạt bụi li ti đang nhảy múa trong không gian mộc mạc. Cái nóng hừng hực của hanh nắng Nam Kỳ đổ xuống mái lá trung quân, làm dậy lên mùi tinh dầu sả, mùi gỗ me tây mới bào và cả cái mùi ngai ngái của đất bồi bến sông Kênh Tẻ.

Cô đứng lặng lại một nhịp, nhìn xung quanh giang sơn mới của mình. Mọi vật dụng ở đây đều đơn sơ đến độ trần trụi, nhưng dưới bàn tay thu vén của cô buổi sáng, chúng nằm đúng vào trật tự một cách ngăn nắp. Kia là chiếc lu sành đại chứa nước ngọt được gánh từ phao nổi bến sông về, bên trên đậy chiếc nắp bằng gỗ mít, bên cạnh treo lủng lẳng chiếc gáo dừa cưa đôi, cán cầm bằng tre đẽo nhẵn thin. Ở góc bếp tạm dưới mái hiên sau, ba ông táo bằng đất nung màu đỏ gạch nằm im lìm chờ lửa, xung quanh xếp gọn mớ củi đòn bằng gỗ đước già đen bóng.

"Cô Ba, để em phụ một tay," con Mận hớt hải chạy vào, tay ôm mớ lá dứa thơm vừa hái được ở bờ rào nhà bên. "Cá lóc còn quẫy dữ quá, để em ra sau hè làm vảy rồi cạo nhớt cho nghe cô."

"Ừ, làm cho khéo, nhớ xát muối với chanh cho bớt tanh nghe Mận. Để tôi lo nồi chè với nhóm bếp," Kim Lý gật đầu, kéo dải eo áo bà ba giắt chặt vào thắt lưng, bắt tay vào việc.

Cô sải bước lại gần mẹt mây, bốc hai lon gạo lúa sọc đổ vào chiếc nồi gang ba tai đen kịt vì bồ hóng. Đứng co một chân bên chiếc lu sành, Kim Lý múc gáo nước đầu tiên dội vào nồi. Tiếng nước chạm vào lòng gang kêu xoành xoạch. Cô thọc cả hai bàn tay vào bóp nhẹ mớ gạo thô, cảm giác từng hạt gạo dài, vỏ cám còn bám ram ráp vào da thịt.

Hành động vò gạo thô bằng tay này đột ngột đánh mạnh vào miền ký ức xa xăm của cô. Từ năm 10 tuổi, sau tai nạn đột ngột cướp đi cả cha lẫn mẹ, Kim Lý đã phải nương nhờ nhà những người họ hàng xa ở miệt ruộng miền Tây. Những ngày tháng ăn nhờ ở đậu, nhìn sắc mặt người khác mà sống đã rèn cho cô một đôi tay chai sần từ sớm và một bản năng sinh tồn lỳ lợm. Đứng bên lu nước sành và bếp đất nung này, cô không thấy lạ lẫm, bởi chúng quá giống với gian bếp nghèo ở quê cũ của ba mươi năm trước, nơi một con bé mồ côi từng lủi thủi nhóm củi nấu cơm lo liệu cho bản thân.

Nhưng điều khiến lòng cô trĩu nặng lại là sự tương phản với cuộc sống trưởng thành của cô ở thế kỷ hai mươi mốt. Bằng sự nỗ lực đến điên cuồng để thoát nghèo, cô đã thi đỗ đại học, rồi từng bước thăng tiến thành chuyên gia thu mua cho một tập đoàn may mặc quốc tế lớn. Cô từng diện những bộ vest phẳng phiu, tự tin bước vào những phòng họp sang trọng ở Thượng Hải, Hàng Châu để đàm phán những hợp đồng tơ lụa béo bở với các đại công xưởng Trung Quốc. Chính niềm đam mê tơ lụa truyền thống đã mở ra cho cô cánh cửa đến nước Pháp bằng một suất học bổng phục chế di vật cổ. Sau khi tốt nghiệp, cô trở về nước và làm việc tại phòng thí nghiệm của Bảo Tàng Lịch Sử Thành Phố Hồ Chí Minh. Ở đó, cô quen thuộc với thế giới của ánh đèn LED trắng lòa, của những chiếc kính hiển vi điện tử soi thấu từng lớp thời gian và các dung dịch hóa chất chuyên dụng để bảo tồn những thước lụa cổ.

Bây giờ, tất cả những hào nhoáng, những thiết bị công nghệ đỉnh cao và cả cái xã hội hiện đại đó đã biến mất như một giấc mơ. Cô bị kẹt lại ở thập niên 30 này, giữa một không gian sặc mùi dầu dừa và khói bếp, không có một la bàn, không có một chỉ dấu nào cho biết làm sao để quay về. Kim Lý hít một hơi sâu, nén tiếng thở dài vào trong. Bản văn tự phân gia với dì Tư cô ký được bằng mưu mẹo, nhưng bản hợp đồng với số phận để tìm đường về nhà, cô lại hoàn toàn mù tịt.

Cô ngồi bệt xuống chiếc đòn tre thấp, bắt đầu nhóm bếp. Nhặt mấy thanh củi đước nhỏ, cô dùng chiếc dao phay chẻ nhẹ thành những dăm bào mỏng, xếp chéo nhau thành hình tổ chim trên bụng ông táo. Cô quẹt một que diêm quẹt hiệu "Đầu Lâu" mua ngoài chợ. Ngọn lửa nhỏ liếm vào dăm củi, khói bắt đầu lên. Khói bếp củi thời này cay xè, sộc thẳng vào mũi vào mắt làm mắt cô nhòe đi, nước mắt tứa ra.

Kim Lý đưa tay quẹt ngang mắt. Ánh lửa bập bùng chiếu lên gương mặt cô thanh tú, phản chiếu một sự suy tư sâu sắc. Khi xưa, cô chọn rẽ nhánh sang ngành phục chế di vật cổ vì cô muốn chạm vào linh hồn của quá khứ thông qua những thớ vải thời gian. Giờ đây, quá khứ lại biến thành thực tại, bao vây lấy cô. Cô nhìn ngọn lửa, chợt nhận ra cấu trúc của xưởng dệt dột nát ngoài kia, những thớ tơ Tân Châu vàng óng vừa nhập về, và cả kỹ nghệ nhuộm Lãnh Mỹ A mà tía cô đang nắm giữ, chính là những "di vật sống" mà cô từng khát khao nghiên cứu trong viện bảo tàng. Có lẽ việc cô rơi vào khoảng không gian này không phải là một tai nạn ngẫu nhiên, mà là một sự sắp đặt để đôi tay cô trực tiếp phục dựng lại một huyền thoại lụa là đang trên đà tuyệt lộ.

Khi ngọn lửa đã bén đều, cháy đượm thành những thỏi than hồng rực, Kim Lý bắc nồi chè đậu xanh lên trước. Đậu xanh nguyên vỏ đã được ngâm mềm từ sáng, nấu chung với ít đại mạch đổ thêm nước dừa dảo. Cô ngồi canh, tay cầm chiếc vá gỗ thỉnh thoảng lại khuấy đều đáy nồi để đậu không bị khê. Khi hạt đậu bắt đầu nở bung như những đóa hoa nhỏ, cô trút mớ đường cát ngà vào, tiếng đường tan vào nước súp lê kêu xèo xèo. Mùi thơm của đậu xanh chín tới quyện với mùi lá dứa nồng nàn từ hông nồi bốc lên, sực nức cả một góc hiên.

"Mận, đem rổ cá với mớ bắp chuối bào vô đây," Kim Lý gọi giật ra sau.

Nồi chè vừa nhấc xuống, cô đặt ngay nồi canh chua cá lóc lên bếp táo thứ hai. Nước cốt me chua lòm được cô dầm sẵn trong chiếc chén sành sứt vách, đổ vào nồi nước sôi sùng sục. Chờ nước bắt đầu sủi tăm đại, cô trút từng khúc cá lóc đồng da đen trùi trũi, thịt trắng phau vào nồi. Tiếng thịt cá chạm nước sôi kêu xèo. Kim Lý nhanh tay vớt bọt, nêm nếm bằng muỗng nước mắm cốt cá linh mặn chát nhưng ngọt hậu, rồi thả mớ dọc mùng, bắp chuối bào sợi và vài lát ớt hiểm vào. Màu xanh của dọc mùng, màu trắng ngà của bắp chuối, màu đỏ của ớt nổi bần bật trên nền nước canh trong vắt, khói nghi ngút.

Trong gian buồng bên kia vách tre, nghe mùi thức ăn chín tới, ông Cả Huỳnh ú ớ phát ra vài tiếng thở dài nhẹ nhõm. Ông dùng cây gậy tre gõ khẽ xuống sàn giường như một tín hiệu.